Akdeniz Tarýmýnda Karbon Sekestrasyonu ve Bitki Geliþimi: Çukurova Üniversitesi SHARInG-MeD Yaz Okulu Duyurusu

Ýbrahim Ortaþ

SHARING-MeD Projesi Ekseninde Düzenlenen Yaz Okulunun Önemi

Kuzey Afrika ve Güney Avrupa bölgesinde hâkim olan aþýrý iklim koþullarýna baðlý olarak artan ani hava olaylarý sonucunda fýrtýnalar, toprak kaybý, toprak yapýsýnýn bozulmasý ve erozyon riski gibi olaylar yaþanmaktadýr. Avrupa Birliði (AB) ülkeleri, bu geliþmelere paralel olarak, uzun zamandýr yoðun tarýmsal üretim yöntemleri, sürdürülemez arazi kullanýmý, monokültür üretim yapýsý, aþýrý otlatma, ormansýzlaþma ve iklim deðiþikliðinin etkisiyle Akdeniz bölgesindeki topraklarýn %60-70'inin bozulduðunu ve bunun yýllýk 50 milyar Euro maliyet yarattýðýný belirtmektedir. Dünya Gýda Örgütü (FAO), AB Akdeniz Bölgesi'ndeki toprak saðlýðýný koruma ve iyileþtirme çabalarýna yönelik “Yeþil Mutabakat” yaklaþýmýyla yeni bir stratejik çerçeve sunmaktadýr.  Toprak organik karbonunun azalmasý, toprak saðlýðý ve gýda güvenliði üzerinde doðrudan bir tehdit oluþturmaktadýr; bu nedenle üretim sistemi ekolojik eksenli bir üretim modeline dönmeyi benimsemiþtir. Ek olarak, sürdürülemez arazi ve su yönetimi ile artan gýda güvencesi sorunlarýna yönelik olarak, tarýmsal üretimin bütünlüklü biçimde ele alýnmasýna destek saðlanmak üzere bir dizi geniþ kapsamlý ve bütçeli projeye katký saðlanmaktadýr. Bu baðlamda son yýllarda ekolojik, yani toprak-bitki-atmosfer temelli birçok proje yürütülmektedir. Çukurova Üniversitesi, Rizosfer Grubu olarak biz de geliþmeleri uzun zamandýr takip ederek  projelere katký sunmaktayýz. Bu baðlamda, tarafýmýzca yürütülen SHARInG-MeD projesi, toprak organik karbon potansiyelindeki azalma eðiliminin yaný sýra, hâlihazýrda düþük düzeylerde bulunan toprak organik karbonunun toprak saðlýðý üzerindeki olumsuz etkilerinin belirlenmesi ve analiz edilmesiyle, topraðýn iyileþtirilmesine yönelik uygulanabilir önlemlerin ortaya konulmasýný amaçlamaktadýr.

Tarafýmýzca yürütülen SHARInG-MeD (Soil Health and Agriculture Resilience through an Integrated  Geographical information systems of Mediterranean Drylands (Akdeniz Kurak Alanlarýnýn Entegre  Coðrafi Bilgi Sistemleri Aracýlýðýyla Toprak Saðlýðý ve Tarýmsal Dayanýklýlýk) Projenin amacý; Akdeniz Bölgesi’nde toprak ve tarým göstergelerinin kullanýmý ile bu göstergeler arasýndaki iliþkiler konusunda politika yapýcýlar, bilim insanlarý ve toprak kullanýcýlarý baþta olmak üzere ilgili paydaþlarýn bilgilendirilmesini saðlamak ve tarýmsal sürdürülebilirliði artýrmaya yönelik olarak fiziko-kimyasal, biyolojik (mikroorganizmalar, nematodlar, omurgasýzlar ve bitkiler), tarýmsal, ekonomik ve çevresel göstergeleri bütüncül bir yaklaþýmla entegre eden standart bir toprak izleme planý geliþtirmektir.

Projenin Hedefleri:

Hedef 1. Örneklenmemiþ alanlarý kapsayarak toprak örneklerinin temel toprak analizlerini yapmak ve temel toprak haritalarýný güncellemek.

Hedef 2. Toprak özelliklerinde arazi kullanýmýnýn ve arazi kullanýmýndaki deðiþimin rolünü incelemek.

Hedef 3. Toprak özelliklerinin ürün yönetimi, verimlilik, ekonomik ve çevresel etkilere verdiði tepkiyi analiz ederek, toprak özellikleri (örneðin tuzluluk, SOC, pH), ürün verimleri ve ürün üretiminin çevresel ve ekonomik performansý arasýndaki iliþkilerde ortaya çýkan boþluklarý doldurmak.

Hedef 4. Toprak bozulmasý süreçlerini deðerlendirerek geleceðe yönelik önlemlerin belirlenmesini saðlamak.

Hedef 5. Bilim ve iletiþim uzmanlarýnýn bir araya getirilmesiyle projenin amaçlarýný ilgililere aktarmak, onlardan geri bildirim almak ve yeni planlama yapýlmasýna katký saðlamak.

Hedef 6. Toprak fonksiyonlarýný geliþtirmek için sürdürülebilir tarým ve toprak yönetim uygulamalarýný teþvik etmek.

SHARInG-MeD projesi ile Akdeniz tarým alanlarýnda toprak kalitesi üzerinde arazi kullanýmýnýn etkileri, agroekolojik yaklaþýmlarýn uygulanmasýyla azaltýlmaya çalýþýlacaktýr. Proje, geniþ ölçekte toprak özelliklerinin modellerini; en ince ayýrtýlarýna kadar toprak özelliklerindeki deðiþimleri; arazi veya ürün (özellikle toprak) yönetim uygulamalarý ile tarýmsal sistemlerin veya ürünlerin çevresel ve ekonomik performanslarý arasýndaki iliþkileri modellemeyi; farklý kamu veri tabanlarý arasýnda toprak verilerinin uyumlaþtýrýlmasýný ve Akdeniz’in kurak bölgelerinde, özellikle Ortadoðu ve  Kuzey Afrika (WANA) bölgelerinde, toprak iyileþtirme uygulamalarýnýn (koruma amaçlý tarým, organik materyal uygulamalarý, yararlý mikroorganizmalar kullanýmý) yaygýnlaþtýrýlmasýný  hedeflemektedir.

SHARInG-MeD projesi çerçevesinde bozulan toprak saðlýðýný yeniden kazanmasý için Akdeniz Bölgesi'nin deðiþik arazi ana materyalleri, iklim ve arazi kullanýmlarýna baðlý olarak 5 farklý kategori/sýnýf  belirleyerek tüm alaný temsilen 0-20 ve 20-30 cm derinliklerinden toprak örnekleri alarak fiziksel, kimyasal ve biyolojik özelliklerini tanýmlamaktadýr. Elde edilen veriler haritalanarak, sürdürülebilir toprak yönetimi için çiftçi, üretici, kamu ve üniversite bilim insanlarýnýn katýlýmýyla toprak konusunda farkýndalýk yaratýlmasý hedeflenmektedir.

Bu baðlamda SHARInG-MeD projesinin yürütücüleri olarak, 31 Aðustos- 4 Eylül 2026 tarihleri arasýnda Çukurova Üniversitesi'nde bir yaz okulu  düzenlenmektedir. Yaz okulunun ana amacý, toprak karbon tutulumu ve tarýmsal dayanýklýlýk alanýndaki en güncel geliþmelere ve metodolojilere odaklanarak kapsamlý bir toprak-bitki-atmosfer ekseninde karbon temelli bir eðitim deneyimi sunmaktýr. Yaz okulunda, öðrencilere ve konuyla ilgili uzmanlara toprak saðlýðýnýn iyileþtirilmesi, sürdürülebilir tarým, gýda güvenliði ve iklim deðiþikliðinin önemi konularýnda pratik ve teorik eðitim verilecektir. Yaz Okulu, SHARInG-MeD projesinin Karbon Grubu tarafýndan organize edilmekte olup, toplantý  Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi ve Toprak Bilimi ve Bitki Besleme Bölümleri tarafýndan desteklenmektedir. Konuyla ilgilenen lisansüstü araþtýrma öðrencileri, kamu kurum ve kuruluþlarýnýn yetkilileri ile konuyla ilgili uzmanlar da katýlým saðlayabilir.

Yaz Okulunun Amacý ve Ýçeriði

SHARInG-MeD Projesi tarafýndan düzenlenecek programýn amacý, ülkemizde üzerinde görece az çalýþma yapýlmýþ olan Akdeniz ekosisteminde bozulan toprak yapýsýnýn tanýmlanmasý ve topraðýn iyileþtirilmesi amacýyla, topraklarýn organik karbon içeriðinin artýrýlmasýna dayalý organik gübreleme, örtü bitkileri, azaltýlmýþ toprak iþleme, malç uygulamasý ve yararlý mikroorganizmalarýn uygulanmasý gibi toprak-bitki yönetimleri altýnda bitki geliþimi ve karbon baðlanma iliþkisinin ele alýnmasýdýr. Ayrýca bütün tarýmsal uygulamalarýn toprak ve bitki dokularýnda karbon eksenli analizleri ile karbon sekestrasyon analizleri yapýlacak. Bu çerçevede gerçekleþtirilecek yaz okulunda, iklim deðiþimine neden olan CO2 gazý salýmý ve ölçümleri konusundaki çalýþmalar tarla koþullarýnda uygulamalý olarak ele alýnacaktýr. Yaz okulu toprak-bitki yönetimlerine baðlý deðiþik tarýmsal uygulamalardan salýnan gaz ölçüm teknikleri ve sonuçlarýnýn karþýlaþtýrýlmasý, toprakta seyreltilen (çok uzun vadeli baðlama) edilen karbon miktarýnýn belirlenmesi metotlarý da iþlenecektir. Ayrýca karbon sequestrasyonunun ve karbon bütçelemesinin hesaplanmasý üzerinde özellikle durulacaktýr.

Ayrýca, bitki dokularý tarafýndan yakalanan karbondioksitin karbonun topraða aktarýmý ve toprakta karbonun tutulmasýnda yararlý mikroorganizmalarýn etkisi ele alýnacaktýr. Bitki dokularý tarafýndan yakalanan karbondioksitin karbonun topraða aktarýmý ve toprakta karbonun tutulmasýnda yararlý mikroorganizmalarýn etkisi ele alýnacaktýr. Bitki dokularý tarafýndan yakalanan karbondioksitin karbonun topraða aktarýmý ve toprakta karbonun tutulmasýnda yararlý mikroorganizmalarýn etkisi ele alýnacaktýr. Ayrýca, yaralý mikroorganizmalar arasýndaki konsorsiyumlarýn karbon baðlanmasý üzerindeki etkisi kapsamlý biçimde ele alýnacaktýr.

Yaz okulunun hedef kitlesi toprak ve orman ekolojisinde yaygýn olarak çalýþan genç araþtýrmacýlar, duyarlý çiftçiler ve ilgili öðrenciler olacaktýr. Yaz okulu çerçevesinde, konuyla ilgili kurum ve kuruluþlarla iþ birliði yapýlarak belirli aralýklarla, daha geniþ bir zaman diliminde ve daha kapsamlý þekilde, uygulamalara baðlý ileri düzey kurslarýn düzenlenmesi hedeflenmektedir. 

PROGRAM

31 Aðustos 2026 (Pazartesi)

1 Eylül 2026 (Salý)

2 Eylül 2026 (Çarþamba)

3 Eylül 2026 (Perþembe)

4 Eylül 2026 (Cuma)

Not

Yaz okulu doðrudan uygulamalý ve teorik olarak yapýlacaðý için sýnýrlý sayýda katýlýmcý kabul edilecektir.  Konuyla doðrudan ilgili araþtýrmacýlar öncelikle tercih edilecektir. Katýlýmcýlarýn günlük iaþe giderleri proje tarafýndan karþýlanacak; ancak katýlýmcýlar kendi olanaklarýyla ulaþým ve konaklama giderlerini karþýlayarak katýlacaklardýr. Konaklama ve yer bulma konusunda yardýmcý olunacaktýr.

Yaz okulu SHARInG-MeD tarafýndan organize edildiði için sertifika katýlýmcýlara sertifika verilecektir.

Organizasyon Komitesi ve Lojistik Destek

Çalýþtay, SHARInG-MeD projesi tarafýndan gerçekleþtirilecek ve desteklenecektir.

Baþvuru için aþaðýdaki e-posta adresine CV'nizi ve bilgilerinizi iletiniz. Ýletilen belgeler incelenecek ve katýlým durumunuz size bildirilecektir.

• Toprak Yönetimi Uygulamalarý: Organik gübreleme, örtü bitkileri, azaltýlmýþ toprak iþleme, malçlama ve yararlý mikrobiyal konsorsiyumlarýn toprakta karbon tutulumu ile bitki büyümesine etkileri,
• Sera Gazý Ölçümleri: Tarla koþullarýnda iklim deðiþimine neden olan  gaz salýmlarýnýn anlýk ve dönemlik ölçüm teknikleri, fotosentez verimliliði ölçümleri,
• Karbon Bütçelemesi: Toprak ve bitki dokularýnda karbon sekestrasyonu, uzun vadeli karbon baðlama metotlarý ve bütçeleme hesaplamalarý sahadan elde edilen veriler ýþýðýnda teorik ve uygulamalý olarak iþlenecektir.